Ιστορία της λέξης ΄΄πετιμέζι΄΄

Πετιμέζι ονομάζεται το παχύρευστο προϊόν από το μούστο των σταφυλιών μετά από βράσιμο, χωρίς προηγούμενη ζύμωση, το οποίο χρησιμοποιείται από τους Έλληνες και χρησιμοποιήθηκε και από τους αρχαίους Ρωμαίους. Το όνομά της φυσικής αυτής γλυκαντικής ουσίας συνδέεται σε παροιμιώδεις φράσεις με την έννοια πολύ γλυκό και νόστιμο («είναι γλυκό σαν πετιμέζι») και κάποιες φορές μόνο με την έννοια υπερβολικά γλυκό («πετιμέζι το έκανες…»).

Η λέξη πετιμέζι και με συγκοπή του -ι- πετμέζι παράγεται από την τουρκική λέξη pekmez, συνέπεια των τεσσάρων αιώνων υποδούλωσής μας στους Τούρκους. Ωστόσο διαδικασίες παραγωγής γλυκαντικών ουσιών είναι γνωστές από την ελληνική αρχαιότητα και φυσικά και οι συνταγές. Ως ουδέτερο ουσιαστικό σημαίνει «πολύ γλυκό σιρόπι από μούστο συμπυκνωμένο με βρασμό». Σε παρομοίωση «σαν πετιμέζι», με σημασία επιθέτου, σημαίνει το «υπερβολικά γλυκό και πυκνόρρευστο».
Συναντάται και το επώνυμο Πετιμεζάς > Πετμεζάς, που προήλθε από το επαγγελματικό πετιμεζάς > πετμεζάς, το οποίο δηλώνει τον επαγγελματία που έφτιαχνε και πουλούσε πετιμέζι. Γνωστότερος ο Πετιμεζάς - Λαύρας Νικόλαος (1873-1952), Έλληνας στρατιωτικός και λογοτέχνης. Στο «Λεξικό της Αγιασώτικης Διαλέκτου» των φιλολόγων Δημητρίου και Ιωάννη Παπάνη (σελ. 369-370) αναφέρεται και η λέξη «πιτμαζάς», που σημαίνει εκείνον που μεγαλοπιάνεται επειδή κατέχει κάποιο αξίωμα στον κοινωνικό μηχανισμό. Τη χρησιμοποιούν ειρωνικά οι Αγιασώτες και ίσως πρόκειται για αναφορά στην ιστορική οικογένεια των Πετιμαζάδων/Πετιμεζάδων, αγωνιστών της επανάστασης του 1821 από την Αχαΐα, που κατείχαν υψηλά στρατιωτικά και πολιτικά αξιώματα στα μετεπαναστατικά χρόνια.

Γρανίτα πετιμέζι

Υλικά: (για 4 άτομα)

3 φλιτζ. ζεστό νερό
⅓ φλιτζ ζάχαρη
2 φλιτζ. (400 ml) πετιμέζι

Εκτέλεση:

Τοποθετούμε σε κατσαρόλα και σε χαμηλή φωτιά το νερό, τη ζάχαρη και το πετιμέζι. Ανακατεύουμε για 3-4 λεπτά από τη στιγμή που αρχίζει να βράζει το μείγμα. Ρίχνουμε σε μεταλλικό μπολ και βάζουμε στην κατάψυξη για 3-4 ώρες. Ανακατεύουμε με πιρούνι σπάζovτας τα κρυσταλλάκια και ξανακαταψύχουμε για άλλες 3 ώρες. Προτιμήστε το ως ελαφρύ επιδόρπιο έπειτα από ένα πλούσιο γεύμα ή δείπνο.

Αντιμετωπίστε φυσικά την έλλειψη σιδήρου με πετιμέζι

Ο σίδηρος είναι ένα μέταλλο που σε μικρές ποσότητες χρειάζεται στο σώμα για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων η οποία δεσμεύει το οξυγόνο του αέρα και το μεταφέρει στους ιστούς. Επίσης ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη σύνθεση DNA μέσα στα κύτταρα του σώματος. Η έλλειψη σιδήρου συνοδεύεται από συμπτώματα αδυναμίας και εύκολης κόπωσης και αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Σε σοβαρότερες καταστάσεις μπορεί να προκαλέσει σωματική και νοητική υστέρηση στα παιδιά, καρδιολογικά προβλήματα στους ενήλικες καθώς επίσης και αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικών και λοιμώξεων. 

 Ενας φυσικός τρόπος για να αυξήσουμε τις αποθήκες σιδήρου στον οργανισμό μας είναι το πετιμέζι. Χρησιμοποιείται από παλιά σαν φυσικό συμπλήρωμα σιδήρου ενώ λαμβάνεται είτε αυτούσιο είτε σαν συνοδευτικό σε σνάκ, σαλάτες, γλυκίσματα ή κύρια φαγητά. Η ιδιαίτερη γεύση του μπορεί να συνοδεύσει οτιδήποτε. Το πετιμέζι αποτελεί μια εξαιρετική πηγή τρισθενούς σιδήρου. Αυτό σημαίνει ότι για να απορροφηθεί καλύτερα πρέπει να συνδυαστεί με τρόφιμα που περιέχουν βιταμίνη C ή με τροφές ζωικής προέλευσης που περιέχουν σίδηρο.

Μαρμελάδα φράουλα με πετιμέζι

Υλικά:

4 φλιτζάνια του τσαγιού ώριμες φράουλες
½ φλυτζάνι του τσαγιού πετιμέζι
2,5 κουταλιές της σούπας φρέσκο χυμό λεμόνι
¼ κουταλάκι του γλυκού ξύσμα λεμονιού
1,5 κουταλιά της σούπας ζελατίνη σε σκόνη

Εκτέλεση:

Καθαρίστε, πλύνετε και ψιλοκόψτε τις φράουλες. Σε μια κατσαρόλα βάλτε τις ψιλοκομμένες φράουλες, το χυμό λεμονιού, το ξύσμα λεμονιού. Με τη βοήθεια ενός πηρουνιού ή με το ειδικό εργαλείο για τον πουρέ συνθλίψτε λίγο τις φράουλες να απελευθερωθεί ο χυμός τους. Προσθέστε το πετιμέζι και σε μέτρια φωτιά φέρτε το μίγμα σε βρασμό. Όταν φθάσει στο σημείο βρασμού, πασπαλίστε από πάνω τη ζελατίνη, ανακατέψτε και απομακρύνετε την κατσαρόλα από τη φωτιά. Αν υπάρχει πολύς αφρός, αφαιρέστε τον με τη βοήθεια μιας κουτάλας. Αφήστε τη μαρμελάδα να σταθεί για 5 λεπτά και μεταφέρετέ την ενώ ακόμη είναι ζεστή σε ζεστά βάζα και καπάκια τα οποία έχετε προηγουμένως αποστειρώσει και ζεματίσει πολύ καλά λίγο πριν τα χρησιμοποιήσετε.Η μαρμελάδα αυτή συντηρείται μόνο στο ψυγείο.
Tip: -Επειδή η μαρμελάδα αυτή δεν μπορεί να παστεριωθεί γιατί το πετιμέζι σε υψηλές θερμοκρασίες αποκτά άσχημη γεύση, η συντήρησή της μπορεί να γίνει μόνο στο ψυγείο. Για το λόγο αυτό το ιδανικό θα ήταν(αν βρείτε) να χρησιμοποιήσετε αεροστεγή δοχεία συντήρησης ειδικά για ψυγείο.
-Μπορεί να διατηρηθεί άνετα στο ψυγείο για 6 μήνες.
-Μετά από μια εβδομάδα η γεύση της είναι καλύτερη.

Μηλόπιτα με πετιμέζι

Υλικά:

250 γρ. αλεύρι
μισή κούπα περίπου νερό
λίγο λάδι
μια πρέζα αλάτι
μια κουταλιά ζάχαρη

Για τη γέμιση:

4 μήλα της αρεσκείας σας
3 κουταλιές της σούπας μαύρη ζάχαρη
μια κούπα χοντροκομμένα καρύδια
μισή κούπα πετιμέζι
μισή κούπα μαύρες σταφίδες
ξύσμα από μισό πορτοκάλι
μια κουταλιά κανέλα

Εκτέλεση:

Ζυμώνουμε καλά και ανοίγουμε τις δύο μπαλίτσες που ετοιμάσαμε με τον πλάστη σε λεπτό φύλλο, ανάλογα με το ταψί που έχουμε. Καθαρίζουμε τα μήλα πρώτα στη μέση και μετά στα τρία και τα ψιλοκόβουμε στο ξύλο κοπής. Σε ένα μεγάλο μπολ προσθέτουμε τρεις κουταλιές μαύρη ζάχαρη, μισή κούπα πετιμέζι, λίγο ξύσμα πορτοκάλι, μπόλικη κανέλα, τα καρύδια και μισή κούπα μαύρες σταφίδες. Αν έχετε χρόνο, τις μουλιάζετε σε λίγο κονιάκ η χυμό πορτοκάλι. Ανακατεύετε καλά κι έτοιμη η γέμιση.
Απ' ό,τι καταλάβατε η μηλόπιτα είναι και νηστίσιμη, ούτε αυγό ούτε βούτυρο πουθενά. Στο τέλος όμως και κολλώντας τα φύλλα στην ταρτιέρα προσθέτω και λίγο βουτυράκι για να γυαλίσει και να δώσει και το άρωμά του. Πριν βάλετε την τάρτα στο φούρνο, μπορείτε να προσθέσετε από πάνω λίγη μαύρη ζάχαρη ή να την χιονίσετε με άχνη μόλις βγει από το φούρνο και είναι ακόμα ζεστή. Στο φούρνο, λοιπόν, για μισή ώρα περίπου στους 180 βαθμούς.

Πετιμέζι και για την κατάθλιψη

Η κατάθλιψη είναι μία διαταραχή που επηρεάζει τη διάθεση, τις σκέψεις και συνήθως συνοδεύεται από σωματικές ενοχλήσεις. Επηρεάζει τις διατροφικές συνήθειες του ατόμου, τον ύπνο του, τον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του και τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται και αντιλαμβάνεται.
Το πετιμέζι είναι ένα αρχαίο φυσικό γλυκαντικό πλούσιο σε ενέργεια και θεωρείται μία από τις πιο υγιεινές γλυκαντικές ύλες, καθώς αποτελεί φυσική πηγή σιδήρου και ασβεστίου, βιταμινών του συμπλέγματος Β, μαγνησίου, μαγγανίου, φωσφόρου, καλίου και χαλκού. Λόγω της περιεκτικότητας του σε αντιοξειδωτικά μπορεί να καταναλώνεται συστηματικά για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού και την πρόληψη ενάντια στα χρόνια νοσήματα. Γι αυτό το λόγο μάλιστα, κάποιοι συνηθίζουν να το πίνουν σκέτο ως σφηνάκι το πρωί. Το πετιμέζι αποτελεί ασπίδα προστασίας για την κατάθλιψη κυρίως χάρη στο σύμπλεγμα βιταμινών Β που περιέχει καθώς η βιταμίνη Β θεωρείται η βιταμίνη της ευτυχίας. Η έλλειψη της έχει συνδεθεί με ψυχιατρικές παθήσεις και κατάθλιψη. Αν λοιπόν θέλετε ψυχική ισορροπία και ευεξία βάλτε το πετιμέζι στο διατροφολόγιό σας. Έχει τόσες εφαρμογές που μπορεί να συνοδεύσει οποιοδήποτε γεύμα της ημέρας.

Dressing σαλάτας με πετιμέζι

Υλικά:

1 φλιτζανάκι πετιμέζι
2 κ.τ.σ. ξύδι
1 κ.τ.σ. μουστάρδα
Ελάχιστο αλάτι

Εκτέλεση:

Χτυπάμε όλα τα υλικά μαζί και περιχύνουμε τις σαλάτες μας. Ταιριάζει πολύ με σαλάτα μαρουλιού, ρόκας και παρμεζάνα. Αν θέλουμε προσθέτουμε καρύδια και ροδί.